Niedobór wodorowęglanów — kalkulator NaHCO₃
Klasyczny wzór na niedobór wodorowęglanów (0,5 l/kg masy ciała × różnica między stężeniem docelowym a aktualnym) odpowiada na pytanie „ile brakuje". Ważniejsze jest jednak pytanie „czy w ogóle podawać": w najczęstszych kwasicach SOR — mleczanowej i ketonowej — rutynowa podaż NaHCO₃ nie poprawia wyników leczenia, a potrafi zaszkodzić. Kalkulator liczy deficyt i przelicza go na mililitry roztworu 8,4%; sekcja o wskazaniach niżej opisuje, w jakich sytuacjach wytyczne w ogóle przewidują podanie NaHCO₃.
Kalkulator
Wpisz wartości. Wynik przeliczy się od razu, w Twojej przeglądarce.
Materiał edukacyjny dla profesjonalistów medycznych. Kalkulator odtwarza opublikowaną skalę i nie jest wyrobem medycznym ani systemem wspomagania decyzji klinicznych — nie służy do diagnozowania, kwalifikowania do leczenia ani ustalania dawek. Rozpoznanie i decyzja o postępowaniu należą do osoby badającej pacjenta. Zobacz zastrzeżenia.
Kiedy NaHCO₃ ma sens
Rozsądne wskazania są wąskie: ciężka kwasica metaboliczna z pH poniżej ok. 7,1 mimo leczenia przyczyny, hiperkaliemia zagrażająca życiu (jako element pakietu ratunkowego), zatrucia przebiegające z kwasicą lub wymagające alkalizacji — klasycznie salicylany i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne z poszerzeniem QRS, oraz kwasica z utraty wodorowęglanów (nerkowa, biegunkowa), gdzie uzupełnianie jest leczeniem przyczynowym.
W kwasicy mleczanowej i ketonowej NaHCO₃ nie jest leczeniem: tam liczy się perfuzja, insulina i płyny. Podany „dla poprawienia liczby" generuje CO₂, obciąża sodem i potrafi paradoksalnie pogłębić kwasicę wewnątrzkomórkową.
Jak podawać, jeśli już
Frakcjami, nie bolusem całego deficytu: zwykle połowa wyliczonej dawki, z kontrolą gazometrii po 30–60 minutach. Wygenerowany CO₂ musi zostać wywietrzony — u chorego, który nie zwiększy wentylacji, podanie zamienia kwasicę metaboliczną w oddechową.
Pułapki
- Wzór szacuje, nie mierzy: w ciężkiej kwasicy przestrzeń dystrybucji wodorowęglanów rośnie (z 0,5 nawet do ~0,7 l/kg), więc realny deficyt bywa większy niż wynik — dlatego kolejną frakcję poprzedza kontrolna gazometria.
- Wzór opisuje liczbę, nie przyczynę: w kwasicy mleczanowej leczeniem jest przywrócenie perfuzji, w ketonowej insulina i płyny — nie NaHCO₃.
- NaHCO₃ tworzy CO₂ — u chorego, który nie zwiększy wentylacji (zmęczenie oddechowe, POChP, sedacja), podanie pogorszy kwasicę wewnątrzkomórkową.
- 8,4% NaHCO₃ to duży ładunek sodu i osmolalności — licz go do bilansu, zwłaszcza w niewydolności serca i nerek.
- Alkalizacja przesuwa potas do komórek — kontroluj kaliemię, szczególnie przy wyjściowej hipokaliemii.
- Nie podawaj w jednej linii z katecholaminami ani z solami wapnia — inaktywacja i wytrącanie.
Piśmiennictwo
- Adrogué HJ, Madias NE. Management of life-threatening acid-base disorders. First of two parts. N Engl J Med 1998;338:26–34. doi:10.1056/NEJM199801013380106
- Adrogué HJ, Madias NE. Management of life-threatening acid-base disorders. Second of two parts. N Engl J Med 1998;338:107–111. doi:10.1056/NEJM199801083380207
Zobacz też
- Korekcja sodu — sód skorygowany o glikemię