Niedobór wodorowęglanów (NaHCO₃) — kalkulator dawki w kwasicy

Kiedy NaHCO₃ ma sens

Rozsądne wskazania są wąskie: ciężka kwasica metaboliczna z pH poniżej ok. 7,1 mimo leczenia przyczyny, hiperkaliemia zagrażająca życiu (jako element pakietu ratunkowego), zatrucia przebiegające z kwasicą lub wymagające alkalizacji — klasycznie salicylany i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne z poszerzeniem QRS, oraz kwasica z utraty wodorowęglanów (nerkowa, biegunkowa), gdzie uzupełnianie jest leczeniem przyczynowym.

W kwasicy mleczanowej i ketonowej NaHCO₃ nie jest leczeniem: tam liczy się perfuzja, insulina i płyny. Podany „dla poprawienia liczby" generuje CO₂, obciąża sodem i potrafi paradoksalnie pogłębić kwasicę wewnątrzkomórkową.

Jak podawać, jeśli już

Frakcjami, nie bolusem całego deficytu: zwykle zaczyna się od połowy wyliczonej dawki, z kontrolą gazometrii po 30–60 minutach. Wygenerowany CO₂ trzeba wywietrzyć — chory musi być w stanie zwiększyć wentylację, inaczej „leczenie" zamienia kwasicę metaboliczną w oddechową.

Pułapki

• Wzór szacuje, nie mierzy: w ciężkiej kwasicy przestrzeń dystrybucji wodorowęglanów rośnie (z 0,5 nawet do ~0,7 l/kg), więc realny deficyt bywa większy niż wynik — kolejna frakcja zawsze po kontrolnej gazometrii.
• Lecz przyczynę, nie liczbę: kwasica mleczanowa woła o perfuzję, ketonowa o insulinę i płyny — nie o strzykawkę NaHCO₃.
• NaHCO₃ tworzy CO₂ — u chorego, który nie zwiększy wentylacji (zmęczenie oddechowe, POChP, sedacja), podanie pogorszy kwasicę wewnątrzkomórkową.
• 8,4% NaHCO₃ to duży ładunek sodu i osmolalności — licz go do bilansu, zwłaszcza w niewydolności serca i nerek.
• Alkalizacja przesuwa potas do komórek — kontroluj kaliemię, szczególnie przy wyjściowej hipokaliemii.
• Nie podawaj w jednej linii z katecholaminami ani z solami wapnia — inaktywacja i wytrącanie.