Sód skorygowany — kalkulator i tempo wyrównania
Hiperglikemia „rozcieńcza" osocze: woda przechodzi z komórek do naczyń i zaniża zmierzone stężenie sodu, choć całkowita zawartość sodu w ustroju się nie zmienia. Dlatego przy hiperglikemii natremię zmierzoną przelicza się na wartość skorygowaną — bez tej korekty łatwo opisać jako hiponatremię sam artefakt laboratoryjny. Kalkulator liczy korektę dwiema metodami (Hillier i Katz), a niżej opisujemy zasady bezpiecznego tempa wyrównywania, których przekroczenie wiąże się z ryzykiem osmotycznej demielinizacji.
Kalkulator
Wpisz wartości. Wynik przeliczy się od razu, w Twojej przeglądarce.
Materiał edukacyjny dla profesjonalistów medycznych. Kalkulator odtwarza opublikowaną skalę i nie jest wyrobem medycznym ani systemem wspomagania decyzji klinicznych — nie służy do diagnozowania, kwalifikowania do leczenia ani ustalania dawek. Rozpoznanie i decyzja o postępowaniu należą do osoby badającej pacjenta. Zobacz zastrzeżenia.
Bezpieczne tempo wyrównywania hiponatremii
W przewlekłej hiponatremii (trwającej ponad 48 h lub o nieznanym czasie) europejskie wytyczne postępowania w hiponatremii (Spasovski 2014) określają dobowy limit wzrostu natremii na 8 mmol/l; przy wysokim ryzyku osmotycznej demielinizacji (alkoholizm, niedożywienie, hipokaliemia, marskość, wyjściowo Na < 105 mmol/l) opisywany limit wynosi 6 mmol/l na dobę.
Zbyt szybkie wyrównanie grozi zespołem osmotycznej demielinizacji (ODS, dawniej centralna mielinoliza mostu) — nieodwracalnym uszkodzeniem neurologicznym pojawiającym się z opóźnieniem kilku dni. Przy zbyt szybkim wzroście natremii opisaną strategią ratunkową jest jej ponowne obniżenie (płyny hipotoniczne, desmopresyna).
Objawowa, ciężka hiponatremia
Przy ciężkich objawach neurologicznych (drgawki, śpiączka, zatrzymanie oddechu z obrzęku mózgu) wytyczne przewidują postępowanie ratunkowe: bolus 3% NaCl (typowo 100–150 ml w 10–20 min, w razie potrzeby powtarzany), z docelowym szybkim wzrostem sodu o 4–6 mmol/l — tyle wystarcza, by cofnąć obrzęk mózgu. Dobowy limit wyrównania obowiązuje również w tej sytuacji.
Pułapki
- Przy hiperglikemii rzeczywistą natremię opisuje wartość skorygowana, nie zmierzona — to do niej odnoszą się progi rozpoznania hiponatremii i hipernatremii.
- Limit dobowy dotyczy realnego, zmierzonego sodu w surowicy. Po wyrównaniu glikemii natremia może wzrosnąć samoistnie — ten wzrost także liczy się do dobowego bilansu tempa.
- Osmotyczna demielinizacja pojawia się z opóźnieniem (dni), gdy wyrównanie było zbyt szybkie — dlatego liczy się trend dobowy, nie pojedynczy pomiar.
- Pseudohiponatremia (skrajna hiperlipidemia, paraproteinemia) to inny mechanizm — korekta glikemiczna go nie dotyczy; potwierdź metodą bezpośrednią (elektroda jonoselektywna).
- Pobierz sód i glukozę z tej samej próbki i chwili — rozjazd w czasie zafałszuje korektę.
Piśmiennictwo
- Hillier TA, Abbott RD, Barrett EJ. Hyponatremia: evaluating the correction factor for hyperglycemia. Am J Med 1999;106:399–403. doi:10.1016/S0002-9343(99)00055-8
- Adrogué HJ, Madias NE. Hyponatremia. N Engl J Med 2000;342:1581–1589. doi:10.1056/NEJM200005253422107
- Spasovski G i wsp. Clinical practice guideline on diagnosis and treatment of hyponatraemia. Nephrol Dial Transplant 2014;29(Suppl 2):i1–i39. doi:10.1093/ndt/gfu040
Zobacz też
- Mannitol czy sól hipertoniczna — osmoterapia a kontrola natremii
- Niedobór wodorowęglanów — drugi kalkulator gospodarki wewnętrznej