Skala sPESI (uproszczona PESI) — kalkulator zatorowości
Skala PESI ocenia ryzyko zgonu w ciągu 30 dni u chorego z potwierdzoną ostrą zatorowością płucną, który jest stabilny hemodynamicznie. To ostatni krok ścieżki, która zaczyna się od skali Wellsa lub genewskiej, przechodzi przez PERC i D-dimer, a kończy na angio-TK: kiedy rozpoznanie już jest, PESI odpowiada na pytanie, gdzie chorego leczyć. Wersja uproszczona (sPESI) ma sześć składowych po jednym punkcie i według europejskich wytycznych równie dobrze wyodrębnia chorych niskiego ryzyka jak pełna, jedenastoelementowa wersja z wagami. Wynik 0 oznacza niskie ryzyko, każdy punkt powyżej — ryzyko pośrednie.
Kalkulator
Wybierz po jednej odpowiedzi w każdej składowej. Suma pojawi się od razu.
Wiek
Choroba nowotworowa
Przewlekła choroba serca lub płuc
Częstość rytmu serca
Ciśnienie skurczowe
Saturacja krwi tętniczej
Materiał edukacyjny dla profesjonalistów medycznych. Kalkulator odtwarza opublikowaną skalę i nie jest wyrobem medycznym ani systemem wspomagania decyzji klinicznych — nie służy do diagnozowania, kwalifikowania do leczenia ani ustalania dawek. Rozpoznanie i decyzja o postępowaniu należą do osoby badającej pacjenta. Zobacz zastrzeżenia.
Pełna tabela poziomów
Wiek
| Punktacja | Określenie | Opis kliniczny |
|---|---|---|
| 1 | > 80 lat | |
| 0 | ≤ 80 lat |
Choroba nowotworowa
| Punktacja | Określenie | Opis kliniczny |
|---|---|---|
| 1 | Obecna | Czynna choroba nowotworowa. |
| 0 | Brak |
Przewlekła choroba serca lub płuc
| Punktacja | Określenie | Opis kliniczny |
|---|---|---|
| 1 | Obecna | Przewlekła niewydolność serca lub przewlekła choroba płuc. Jeden punkt także wtedy, gdy chory ma obie. |
| 0 | Brak |
Częstość rytmu serca
| Punktacja | Określenie | Opis kliniczny |
|---|---|---|
| 1 | ≥ 110/min | |
| 0 | < 110/min |
Ciśnienie skurczowe
| Punktacja | Określenie | Opis kliniczny |
|---|---|---|
| 1 | < 100 mmHg | |
| 0 | ≥ 100 mmHg |
Saturacja krwi tętniczej
| Punktacja | Określenie | Opis kliniczny |
|---|---|---|
| 1 | < 90% | Liczy się także pomiar u chorego, który już otrzymuje tlen. |
| 0 | ≥ 90% |
Gdzie PESI stoi na ścieżce zatorowości
Skala dotyczy wyłącznie chorego z potwierdzoną zatorowością i stabilnego hemodynamicznie. Chory we wstrząsie, z utrzymującą się hipotensją lub po zatrzymaniu krążenia ma zatorowość wysokiego ryzyka — tu nie liczy się skali, tylko wdraża leczenie reperfuzyjne.
Kolejność na SOR: prawdopodobieństwo kliniczne (skala Wellsa lub genewska), u chorych niskiego prawdopodobieństwa reguła PERC i D-dimer, angio-TK, a dopiero po rozpoznaniu PESI razem z oceną prawej komory i troponiny.
Pełna wersja PESI
Oryginalna skala ma jedenaście zmiennych z wagami: wiek w latach (tyle punktów, ile lat), płeć męska +10, nowotwór +30, przewlekła niewydolność serca +10, przewlekła choroba płuc +10, tętno ≥ 110/min +20, ciśnienie skurczowe < 100 mmHg +30, częstość oddechów ≥ 30/min +20, temperatura < 36°C +20, zaburzenia świadomości +60 oraz saturacja < 90% +20.
Wynik dzieli chorych na klasy: I do 65 pkt, II 66–85, III 86–105, IV 106–125, V powyżej 125. Klasy I i II odpowiadają niskiemu ryzyku, tak jak sPESI równe 0. Wytyczne ESC 2019 dopuszczają obie wersje.
Leczenie w domu
W randomizowanym badaniu z 2011 roku chorzy z klasą PESI I lub II leczeni ambulatoryjnie nie mieli więcej nawrotów, krwawień ani zgonów w 90 dni niż leczeni w szpitalu. Wytyczne ESC 2019 zalecają rozważenie wczesnego wypisu u starannie wybranych chorych niskiego ryzyka. Alternatywą dla PESI przy tej decyzji są kryteria Hestia.
Pułapki
- sPESI równe 0 nie wystarczy do wypisu, gdy echokardiografia lub angio-TK pokazują przeciążenie prawej komory albo troponina jest podwyższona. Wytyczne ESC klasyfikują takiego chorego jako ryzyko pośrednio-niskie i zalecają hospitalizację.
- Skala nie ocenia ryzyka krwawienia ani warunków leczenia w domu. Przeciwwskazania do antykoagulacji, ciężka niewydolność nerek lub wątroby, silny ból wymagający leków dożylnych i brak opieki to powody przyjęcia niezależnie od wyniku.
- Próg wieku w sPESI to 80 lat, a w pełnej wersji wiek wchodzi całą liczbą lat. 79-letni mężczyzna bez innych obciążeń ma sPESI 0, ale w pełnej PESI już klasę III.
- Saturacja poniżej 90% daje punkt także u chorego, który już dostaje tlen — nie odkładaj oceny do czasu odstawienia tlenoterapii.
- Skala nie dotyczy chorego niestabilnego hemodynamicznie; u niego o postępowaniu decyduje wstrząs, nie punktacja.
Piśmiennictwo
- Jiménez D, Aujesky D, Moores L i wsp. Simplification of the Pulmonary Embolism Severity Index for prognostication in patients with acute symptomatic pulmonary embolism. Arch Intern Med 2010;170:1383–1389. doi:10.1001/archinternmed.2010.199
- Aujesky D, Obrosky DS, Stone RA i wsp. Derivation and validation of a prognostic model for pulmonary embolism. Am J Respir Crit Care Med 2005;172:1041–1046. doi:10.1164/rccm.200506-862OC
- Konstantinides SV, Meyer G, Becattini C i wsp. 2019 ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the European Respiratory Society (ERS). Eur Heart J 2020;41:543–603. doi:10.1093/eurheartj/ehz405
- Aujesky D, Roy PM, Verschuren F i wsp. Outpatient versus inpatient treatment for patients with acute pulmonary embolism: an international, open-label, randomised, non-inferiority trial. Lancet 2011;378:41–48. doi:10.1016/S0140-6736(11)60824-6
Zobacz też
- Skala Wellsa i PERC — krok wcześniej: prawdopodobieństwo zatorowości
- Wskaźnik wstrząsu — szybka ocena, czy chory jest stabilny