Wskaźnik wstrząsu (Shock Index) — kalkulator i interpretacja
Wskaźnik wstrząsu (Shock Index) to iloraz częstości rytmu serca i skurczowego ciśnienia tętniczego. Genialnie prosty pomysł: młody organizm kompensuje krwotok tak skutecznie, że ciśnienie pozostaje „prawidłowe" do utraty nawet jednej trzeciej objętości krwi — ale stosunek tętna do ciśnienia psuje się wcześniej. Norma to około 0,5–0,7; wartości od 0,9–1,0 wiążą się z większą śmiertelnością, koniecznością transfuzji i pilnych interwencji, nawet gdy każdy z parametrów z osobna wygląda niegroźnie.
Kalkulator
Wpisz wartości. Wynik przeliczy się od razu, w Twojej przeglądarce.
Dlaczego wyprzedza hipotensję
Klasyczna klasyfikacja wstrząsu krwotocznego wg ATLS zakłada, że ciśnienie skurczowe spada dopiero w klasie III — po utracie około 1,5 litra krwi. W praktyce kompensacja bywa jeszcze skuteczniejsza, a analiza ponad 36 tysięcy chorych z rejestru urazowego pokazała, że podręcznikowe kombinacje tętna, ciśnienia i świadomości pasują do mniej niż 10% rzeczywistych pacjentów. Wskaźnik wstrząsu nie czeka na hipotensję: rosnące tętno przy jeszcze „normalnym" ciśnieniu podnosi iloraz wcześnie, dokładnie w oknie, w którym decyzje ratują największą część utraconej krwi.
W analizie rejestru TraumaRegister DGU cztery przedziały wskaźnika (do 0,6 / do 1,0 / do 1,4 / powyżej) porządkowały chorych równie dobrze jak klasyfikacja oparta na niedoborze zasad: im wyższy przedział, tym większa śmiertelność, zapotrzebowanie na płyny, aminy i krew.
Gdzie się przydaje
Wskaźnik policzysz z dwóch liczb dostępnych w każdej karetce i przy każdym łóżku — dlatego sprawdza się w triażu urazowym, przy krwawieniu z przewodu pokarmowego, w sepsie i w każdej sytuacji, w której „stabilne parametry" mogą uśpić czujność. Najwięcej mówi trend: wskaźnik liczony przy przyjęciu i po interwencjach pokazuje, czy resuscytacja płynowa naprawdę działa.
Pułapki
- Beta-blokery, rozrusznik i neuropatia autonomiczna zaniżają tachykardię — wskaźnik będzie fałszywie uspokajający. U seniorów na lekach traktuj nawet „prawidłowy" wynik z rezerwą.
- Ból, lęk i gorączka podnoszą tętno bez wstrząsu — wysoki wskaźnik to sygnał do oceny, nie automatyczne rozpoznanie krwotoku.
- U chorego z przewlekłym nadciśnieniem „prawidłowe" ciśnienie 120 mmHg może już oznaczać głęboką hipotensję względną — wskaźnik tego nie zobaczy.
- Pojedyncza wartość znaczy mniej niż trend — licz wskaźnik seryjnie, po każdej interwencji.
- Wskaźnik nie zastępuje mleczanów, niedoboru zasad ani badania przedmiotowego — jest sitem, które ma zatrzymać chorego zanim spadnie ciśnienie, nie ostatnim słowem diagnostyki.
Piśmiennictwo
- Rady MY, Smithline HA, Blake H i wsp. A comparison of the shock index and conventional vital signs to identify acute, critical illness in the emergency department. Ann Emerg Med 1994;24:685–690. doi:10.1016/s0196-0644(94)70279-9
- Mutschler M, Nienaber U, Münzberg M i wsp. The Shock Index revisited — a fast guide to transfusion requirement? A retrospective analysis on 21,853 patients derived from the TraumaRegister DGU. Crit Care 2013;17:R172. doi:10.1186/cc12851
- Mutschler M, Nienaber U, Brockamp T i wsp. A critical reappraisal of the ATLS classification of hypovolaemic shock: does it really reflect clinical reality? Resuscitation 2013;84:309–313. doi:10.1016/j.resuscitation.2012.07.012