PHQ-9 to moduł depresji kwestionariusza Patient Health Questionnaire: dziewięć pytań odpowiadających kryteriom epizodu depresyjnego, każde oceniane od 0 („wcale nie”) do 3 („niemal codziennie”) w odniesieniu do ostatnich dwóch tygodni. Suma 0–27 opisuje nasilenie objawów; w badaniu źródłowym wynik co najmniej 10 miał czułość i swoistość po 88% dla dużej depresji. PHQ-9 jest narzędziem przesiewowym, a nie rozpoznaniem — dodatni wynik to wskazanie do oceny psychiatrycznej, a odpowiedź inna niż 0 w pytaniu 9 wymaga bezpośredniej oceny ryzyka samobójczego niezależnie od sumy punktów.

Procedura oceny — trzy kroki

Zadaj pytanie wprowadzające. Jak często w ciągu ostatnich 2 tygodni dokuczały Panu/Pani następujące problemy? Pacjent może wypełnić kwestionariusz sam albo odpowiadać na głos.
Zsumuj i odczytaj nasilenie. Wynik 5, 10, 15 i 20 wyznacza kolejno depresję łagodną, umiarkowaną, umiarkowanie ciężką i ciężką. U chorych na cukrzycę typu 2 polska walidacja wskazuje niższy próg przesiewowy.
Zawsze sprawdź pytanie 9. Jakakolwiek odpowiedź inna niż „wcale nie” to wskazanie do rozmowy o myślach i zamiarach samobójczych przed wypisem.

Pełna tabela poziomów

1. Niewielkie zainteresowanie lub odczuwanie przyjemności z wykonywania czynności

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

2. Uczucie smutku, przygnębienia lub beznadziejności

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

3. Kłopoty z zaśnięciem lub przerywany sen, albo zbyt długi sen

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

4. Uczucie zmęczenia lub brak energii

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

5. Brak apetytu lub przejadanie się

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

6. Poczucie niezadowolenia z siebie — lub uczucie, że jest się do niczego, albo że zawiódł/zawiodła Pan/Pani siebie lub rodzinę

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

7. Problemy ze skupieniem się na przykład przy czytaniu gazety lub oglądaniu telewizji

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

8. Poruszanie się lub mówienie tak wolno, że inni mogliby to zauważyć? Albo wręcz przeciwnie — niemożność usiedzenia w miejscu lub podenerwowanie powodujące ruchliwość znacznie większą niż zwykle

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni
2	Więcej niż połowę dni
3	Niemal codziennie

9. Myśli, że lepiej byłoby umrzeć, albo chęć zrobienia sobie jakiejś krzywdy

Punktacja	Określenie	Opis kliniczny
0	Wcale nie dokuczały
1	Kilka dni	Każda odpowiedź inna niż 0 — oceń ryzyko samobójcze.
2	Więcej niż połowę dni	Oceń ryzyko samobójcze przed wypisem.
3	Niemal codziennie	Oceń ryzyko samobójcze przed wypisem.

Pułapki

Pytanie 9 czytaj osobno: odpowiedź inna niż „wcale nie” wymaga rozmowy o myślach, zamiarach i planie samobójczym — także przy niskiej sumie punktów.
PHQ-9 to przesiew, nie rozpoznanie. Objawy somatyczne (zmęczenie, sen, apetyt) mogą wynikać z choroby podstawowej, bólu lub leków i zawyżać wynik.
U chorych na cukrzycę typu 2 polska walidacja wskazuje niższy próg przesiewowy (≥ 5–7) niż w populacji ogólnej (≥ 9–11).
Przewlekły ból sam co najmniej podwaja ryzyko zachowań samobójczych — niski wynik PHQ-9 nie zwalnia z pytania o nie.

Piśmiennictwo

Kroenke K, Spitzer RL, Williams JB. The PHQ-9: validity of a brief depression severity measure. J Gen Intern Med 2001;16(9):606–613. doi:10.1046/j.1525-1497.2001.016009606.x
Cichoń E i wsp. People with diabetes need a lower cut-off than others for depression screening with PHQ-9. PLoS One 2020;15(10):e0240209 (walidacja polskiej wersji). doi:10.1371/journal.pone.0240209
Racine M. Chronic pain and suicide risk: a comprehensive review. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry 2018;87(Pt B):269–280. doi:10.1016/j.pnpbp.2017.08.020

PHQ-9 — kwestionariusz depresji, kalkulator po polsku

Kalkulator

1. Niewielkie zainteresowanie lub odczuwanie przyjemności z wykonywania czynności

2. Uczucie smutku, przygnębienia lub beznadziejności

3. Kłopoty z zaśnięciem lub przerywany sen, albo zbyt długi sen

4. Uczucie zmęczenia lub brak energii

5. Brak apetytu lub przejadanie się

6. Poczucie niezadowolenia z siebie — lub uczucie, że jest się do niczego, albo że zawiódł/zawiodła Pan/Pani siebie lub rodzinę

7. Problemy ze skupieniem się na przykład przy czytaniu gazety lub oglądaniu telewizji

8. Poruszanie się lub mówienie tak wolno, że inni mogliby to zauważyć? Albo wręcz przeciwnie — niemożność usiedzenia w miejscu lub podenerwowanie powodujące ruchliwość znacznie większą niż zwykle

9. Myśli, że lepiej byłoby umrzeć, albo chęć zrobienia sobie jakiejś krzywdy

Procedura oceny — trzy kroki

Pełna tabela poziomów

1. Niewielkie zainteresowanie lub odczuwanie przyjemności z wykonywania czynności

2. Uczucie smutku, przygnębienia lub beznadziejności

3. Kłopoty z zaśnięciem lub przerywany sen, albo zbyt długi sen

4. Uczucie zmęczenia lub brak energii

5. Brak apetytu lub przejadanie się

6. Poczucie niezadowolenia z siebie — lub uczucie, że jest się do niczego, albo że zawiódł/zawiodła Pan/Pani siebie lub rodzinę

7. Problemy ze skupieniem się na przykład przy czytaniu gazety lub oglądaniu telewizji

8. Poruszanie się lub mówienie tak wolno, że inni mogliby to zauważyć? Albo wręcz przeciwnie — niemożność usiedzenia w miejscu lub podenerwowanie powodujące ruchliwość znacznie większą niż zwykle

9. Myśli, że lepiej byłoby umrzeć, albo chęć zrobienia sobie jakiejś krzywdy

Pułapki

Piśmiennictwo

Zobacz też